Tóm tắt: Luật Cán bộ, công chức năm 2025 ra đời với nhiều quy định mới thay thế cho Luật Cán bộ, công chức năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2019) như: khái niệm, nguyên tắc, tuyển dụng, kỷ luật, đánh giá cán bộ, công chức nhằm thể chế hoá quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác cán bộ trong tình hình mới và phù hợp với các quy định của Luật chuyên ngành khác. Trong quá trình giảng dạy giảng viên dựa trên khung giáo trình để cập nhật những quy định mới về cán bộ, công chức vào giảng dạy.

Bài 2 - Quản lý cán bộ, công chức và người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở là một trong 9 bài học của phần học Quản lý hành chính nhà nước (Chương trình Trung cấp lý luận chính trị), cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản về quản lý cán bộ, công chức và người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở. Nội dung được biên soạn trong bài học được dựa trên quy định của Luật Cán bộ, công chức năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2019) (gọi tắt là Luật cũ) và các văn bản hướng dẫn thi hành. Tuy nhiên, hiện nay đã có Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và nhiều văn bản pháp luật mới ra đời thay thế (Nghị định 170/2025/NĐ-CP, ngày 30/6/2025 của Chính phủ quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức; Nghị định 171/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 của Chính phủ quy định về đào tạo, bồi dưỡng công chức; Nghị định 172/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 của Chính phủ quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức; Nghị định 173/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 của Chính phủ về hợp đồng thực hiện nhiệm vụ của công chức…), dẫn tới đa số nội dung trong Bài 2 trở nên lạc hậu, không còn phù hợp làm tài liệu soạn giảng.

Một số điểm mới cơ bản của Luật Cán bộ, công chức năm 2025 liên quan đến bài Quản lý cán bộ, công chức và người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở:

Thứ nhất, Luật Cán bộ công, chức 2025 không tiếp tục quy định về khái niệm cán bộ, công chức cấp xã như Luật Cán bộ, công chức cũ; đồng thời quy định về cán bộ, công chức thống nhất từ Trung ương, cấp tỉnh và cấp cơ sở.

Thứ hai, bổ sung, hoàn thiện các quy định để chuyển đổi phương thức quản lý cán bộ, công chức theo vị trí việc làm, lấy vị trí việc làm là trung tâm. Đồng thời, Luật hoàn thiện khái niệm vị trí việc làm; phân loại vị trí việc làm của công chức thành 3 nhóm gồm: vị trí việc làm lãnh đạo, quản lý; vị trí việc làm chuyên môn, nghiệp vụ; vị trí việc làm hỗ trợ, phục vụ. 

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao và chính sách đối với người có tài năng trong hoạt động công vụ. Nhóm nhân lực mà Nhà nước sẽ có  cơ chế đặc biệt để thu hút là chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, luật sư giỏi, doanh nhân tiêu biểu, xuất sắc, sinh viên tốt nghiệp xuất sắc và nguồn nhân lực chất lượng cao khác.

Thứ tư, theo quy định của Nghị định 73/2025/NĐ-CP có thể thuê doanh nhân tiêu biểu, xuất sắc, luật gia, luật sư giỏi, chuyên gia, nhà khoa học thực hiện một hoặc một số nhiệm vụ của vị trí việc làm lãnh đạo, quản lý; thuê nhân lực chất lượng cao để thực hiện một hoặc một số nhiệm vụ chuyên môn, nghiệp vụ; ngân sách nhà nước bảo đảm việc ký kết hợp đồng (ngoài biên chế, quỹ tiền lương và kinh phí chi hành chính được cấp có thẩm quyền giao); hợp đồng dịch vụ để thực hiện công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị do chưa đáp ứng đủ nguồn nhân lực.

Thứ năm, đánh giá công chức theo tiến độ, chất lượng của kết quả, sản phẩm theo từng vị trí việc làm, bằng 2 phương thức là: theo dõi, đánh giá thường xuyên, liên tục, đa chiều, định lượng bằng các tiêu chí cụ thể gắn với tiến độ, chất lượng của kết quả, sản phẩm theo từng vị trí việc làm; đánh giá, xếp loại chất lượng hằng năm.

Thứ sáu, lược bỏ hình thức kỷ luật giáng chức và hạ bậc lương đối với công chức.

Từ thực tiễn những điểm mới quy định của Luật Cán bộ, công chức năm 2025 khi soạn giảng bài Quản lý cán bộ, công chức và người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở giảng viên cần:

 Một là, với khái niệm cán bộ, công chức giảng viên cập nhật theo quy định của khoản 1, 2 Điều 2 Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và chỉ ra đây là một điểm mới trong quan điểm của Đảng và Nhà nước ta, không phân biệt cán bộ, công chức cấp xã với cấp tỉnh. Bảo đảm sự bình đẳng giữa cán bộ, công chức cấp xã và các cấp khác trong thực thi công vụ. Tạo cơ hội và động lực phấn đấu cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, nhất là khi chúng ta xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, rất nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc về cấp huyện nay được chuyển xuống cho cấp xã thực hiện. Cán bộ, công chức cấp xã phải thực hiện rất nhiều nhiệm vụ mới, và thực tế cũng đòi hỏi họ phải nâng cao về trình độ, chuyên môn. Do vậy vị trí của họ xứng đáng được bình đẳng như cán bộ, công chức các cấp khác. Bên cạnh đó, trong khái niệm cán bộ và khái niệm công chức cũng được bổ sung làm rõ hơn một số cơ quan, tổ chức có cán bộ, công chức như Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức cơ yếu... Việc quy định như vậy là phù hợp với thực tiễn đang diễn ra trong nhiều năm qua ở Việt Nam.

Hai là, đối với nội dung tuyển dụng, sử dụng cán bộ, công chức. Giảng viên cần nhấn mạnh Luật Cán bộ, công chức năm 2025 bổ sung thêm một con đường hình thành cán bộ đó là “chỉ định” và đối với công chức sẽ được tuyển dụng theo vị trí, việc làm. Trước đây Luật Cán bộ, công chức năm 2008 có quy định nguyên tắc tuyển dụng công chức là chọn đúng người đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và vị trí việc làm, tuy nhiên đến Luật Cán bộ, công chức năm 2025 bổ sung cụm từ “tuyển dụng công chức vào vị trí việc làm” trong khái niệm công chức nhằm nhấn mạnh việc cá nhân hóa vị trí việc làm của từng người, dựa vào vị trí việc làm để làm căn cứ tuyển dụng công chức. Bên cạnh đó, ở nội dung tuyển dụng cán bộ, công chức giảng viên cũng giới thiệu quy định mới của Nghị định 73/2025/NĐ-CP về hợp đồng thực hiện nhiệm vụ của công chức. Đây là một thay đổi trong sử dụng cán bộ, công chức. Trước đây chúng ta luôn mặc định những vị trí chuyên môn phải do công chức trong biên chế nhà nước thực hiện. Tuy nhiên trên thực tế khi phát sinh công việc đột xuất, đòi hỏi nhân lực chất lượng cao, nhiều cán bộ, công chức chưa đạt trình độ để giải quyết. Do vậy việc ký hợp đồng thời vụ với các chuyên gia, luật sư, nhà khoa học…tạo nên sự linh hoạt trong việc chọn lựa đúng người cho công việc cần giải quyết, giải quyết bài toán thừa nhân lực mà không có nhân lực để giải quyết những nhiệm vụ đột xuất đòi hỏi trình độ chuyên môn sâu.

Ba là, trong nội dung đánh giá cán bộ, công chức giảng viên cần giải thích rõ sự khác biệt trong đánh giá cán bộ, công chức trong Luật Cán bộ, công chức cũ và Luật Cán bộ, công chức năm 2025. Nếu luật Cán bộ, công chức cũ đánh giá cán bộ, công chức dựa trên những tiêu chí còn chung chung, chưa đánh giá theo vị trí việc làm thì Luật Cán bộ, công chức năm 2025 quy định nguyên tắc, thẩm quyền, nội dung, phương thức đánh giá, xếp loại chất lượng công chức trên cơ sở theo dõi, đánh giá thường xuyên, liên tục, đa chiều, định lượng bằng các tiêu chí cụ thể gắn với tiến độ, số lượng, chất lượng của kết quả, sản phẩm theo vị trí việc làm (KPI). Sử dụng kết quả đánh giá để thực hiện khen thưởng, chế độ thu nhập tăng thêm, tiền thưởng hoặc xem xét bố trí vào vị trí việc làm thấp hơn hoặc cho thôi việc để sàng lọc người không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ra khỏi bộ máy.

Bốn là, đối với nội dung kỷ luật cán bộ, công chức giảng viên cần cập nhật các hình thức kỷ luật cán bộ, công chức theo Điều 36, 37 Luật Cán bộ, công chức năm 2025. Đối với cán bộ có các hình thức: khiển trách; cảnh cáo; cách chức áp dụng đối với cán bộ được phê chuẩn, bổ nhiệm hoặc chỉ định giữ chức vụ, chức danh; bãi nhiệm; đối với công chức có các hình thức: khiển trách; cảnh cáo; cách chức, áp dụng đối với công chức lãnh đạo, quản lý; buộc thôi việc. Việc lược bỏ 2 hình thức xử lý kỷ luật giáng chức và hạ bậc lương đối với công chức bảo đảm đồng bộ, thống nhất giữa quy định kỷ luật Đảng⁽¹⁾ và kỷ luật hành chính, đồng bộ với sử dụng kết quả đánh giá công chức theo quy định mới của Luật.

Có thể thấy rằng trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh cải cách hành chính Nhà nước gắn với việc sắp xếp lại đội ngũ cán bộ, công chức việc ban hành Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và nhiều văn bản quy định hướng dẫn là điều cần thiết. Đó là cơ sở pháp lý, là công cụ để cụ thể hoá đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước vào thực tiễn. Giảng dạy bài Quản Lý cán bộ, công chức và người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi giảng viên phải chủ động cập nhật và bổ sung kịp thời những văn bản mới quy định về cán bộ, công chức, đặc biệt là Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và các văn bản có liên quan. Có như vậy mới bảo đảm tính chiến đấu và đạt được mục tiêu, yêu cầu của bài học.

Tài liệu trích dẫn:

(1) Quy định 296-QĐ/TW ngày 30/5/2025 của Ban Chấp hành Trung ương về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng.