Tóm tắt: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục cán bộ trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” là kim chỉ nam xây dựng đội ngũ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên”. Người đề cao việc nâng cao đạo đức cách mạng - rèn luyện tinh thần phục vụ vô điều kiện và chống lại bệnh quan liêu, mệnh lệnh. Đồng thời, giáo dục phải nâng cao trình độ lý luận và chuyên môn nghiệp vụ, kết hợp học tập với thực hành. Cốt lõi là thúc đẩy tự phê bình và phê bình một cách thẳng thắn để sửa chữa khuyết điểm, giúp cán bộ tiến bộ không ngừng và trở thành những người lãnh đạo, đầy tớ trung thành của Nhân dân.

Từ khóa: tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục cán bộ, “sửa đổi lối làm việc”.

Tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” được Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tại Việt Bắc vào tháng 10/1947 dưới bút danh XYZ, nhằm mục đích giáo dục, nâng cao trình độ lý luận, ý thức chính trị, đạo đức, phong cách và năng lực lãnh đạo cho cán bộ, đáp ứng yêu cầu cách mạng. Trong tác phẩm, tư tưởng về giáo dục cán bộ được Người trình bày hệ thống, tập trung vào vị trí, mục tiêu, nội dung và phương pháp huấn luyện. Những yêu cầu này không chỉ có giá trị thời sự trong kháng chiến mà còn là nguyên tắc nền tảng vĩnh cửu cho công tác xây dựng Đảng và đào tạo cán bộ hiện nay.

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục cán bộ

Chủ tịch Hồ Chí Minh định vị vai trò của cán bộ bằng khẳng định cốt lõi: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”⁽¹⁾, “Muôn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém”⁽²⁾, “Cán bộ là cái dây chuyền của bộ máy”⁽³⁾. Điều này nhấn mạnh cán bộ là nhân tố nền tảng, trực tiếp quyết định sự thành bại và hiệu quả hoạt động của toàn bộ hệ thống chính trị, là mắt xích sống còn kết nối Đảng với nhân dân. Xuất phát từ vị trí chiến lược này, Người xác định: “Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”⁽⁴⁾, coi đó là nhiệm vụ chiến lược và cấp thiết. Công tác giáo dục phải toàn diện, nhằm đào tạo đội ngũ “vừa hồng, vừa chuyên” - đảm bảo đạo đức cách mạng song hành với năng lực chuyên môn. Đây là biện pháp hữu hiệu nhất để chống suy thoái, củng cố sự trong sạch của Đảng và đảm bảo thắng lợi lâu dài của sự nghiệp cách mạng, giữ nguyên giá trị nền tảng cho công tác xây dựng Đảng hiện nay.

Giáo dục cán bộ theo Hồ Chí Minh là quá trình thống nhất giữa đức và tài, nhằm tạo ra những người vừa có đức để phụng sự, vừa có tài để hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ cách mạng. Mục tiêu này được cô đọng trong nguyên tắc bất biến: xây dựng đội ngũ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên”, điều đó có nghĩa là bên cạnh việc đào tạo ra những cán bộ “hồng” - những người có phẩm chất đạo đức và chính trị kiên định còn là việc trang bị cho cán bộ yếu tố “chuyên” - tức là năng lực chuyên môn và thực tiễn. Cán bộ không chỉ cần nắm vững lý luận, chính sách của Đảng mà phải biết vận dụng linh hoạt vào thực tiễn, có kỹ năng tổ chức, quản lý và lãnh đạo khoa học, tránh xa lối làm việc chủ quan, hình thức. Sự thống nhất giữa hai mục tiêu này còn thể hiện ở nhiệm vụ đấu tranh không khoan nhượng với các “căn bệnh” nội bộ (quan liêu, hẹp hòi), biến quá trình giáo dục thành quá trình tự phê bình và hoàn thiện bản thân

Nội dung giáo dục cán bộ theo tư tưởng Hồ Chí Minh được trình bày một cách toàn diện trong tác phẩm, tập trung vào ba trụ cột không thể tách rời:

Thứ nhất, rèn luyện đạo đức cách mạng và bản lĩnh chính trị.

Đây là trụ cột nền tảng của nội dung giáo dục cán bộ và cũng là quá trình xây dựng “cái hồng”, có vai trò quyết định sự trong sạch và vững mạnh của Đảng. Nội dung này đòi hỏi cán bộ phải được trang bị và thấm nhuần sâu sắc lý luận và đường lối của Đảng, biến kiến thức chính trị thành niềm tin son sắt, thành sức mạnh nội sinh để kiên định mục tiêu cách mạng. Quan trọng hơn, giáo dục phải tập trung vào việc thực hành liêm chính tuyệt đối, rèn luyện và thực hành triệt để các đức tính cốt lõi là “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”. Đây là quá trình tự vệ liên tục giúp cán bộ gột rửa chủ nghĩa cá nhân, giữ tâm sáng trước mọi cám dỗ, đồng thời xây dựng tinh thần phụng sự cao cả, ý thức rõ vị trí là người đầy tớ của nhân dân. Trụ cột này là nền móng đạo đức và chính trị, đảm bảo cán bộ luôn trong sạch về phẩm chất và vững vàng về lập trường.

Thứ hai, giáo dục chuyên môn và nghiệp vụ

Song song với việc xây dựng phẩm chất, nội dung giáo dục tập trung vào việc trang bị “bàn tay” và “trí óc” sắc bén, nhằm nâng cao năng lực thực tiễn để cán bộ thực thi nhiệm vụ một cách hiệu quả. Nội dung này đòi hỏi cán bộ không chỉ nắm vững kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ cần thiết cho công việc mình phụ trách mà còn phải rèn luyện kỹ năng vận dụng sáng tạo, biết cách liên hệ giữa lý luận với thực tiễn, thoát khỏi lối làm việc giáo điều, máy móc. Bên cạnh đó, giáo dục cũng phải bồi dưỡng năng lực tổ chức và điều hành khoa học, dạy cán bộ cách xây dựng kế hoạch, biết phân công, kiểm tra, đôn đốc công việc một cách hiệu quả, và phát huy được trí tuệ tập thể. Trụ cột này đảm bảo cán bộ có đủ tài năng và kỹ năng thực hành để thực thi nhiệm vụ một cách chủ động, khoa học, góp phần quyết định đến hiệu quả công việc chung.

Thứ ba, giáo dục phương pháp và phong cách làm việc

Đây là nội dung trực tiếp phục vụ cho mục đích chỉnh đốn của tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” nhằm loại bỏ những “căn bệnh” làm trì trệ bộ máy và suy giảm uy tín của Đảng. Nội dung này tập trung huấn luyện cán bộ phải loại bỏ thói tùy tiện, làm việc theo cảm hứng, và thay vào đó phải có phong cách làm việc khoa học và tập thể, tuân thủ nguyên tắc tập trung dân chủ, biết tôn trọng ý kiến tập thể và cấp dưới. Đồng thời, giáo dục phải rèn luyện thói quen làm việc có kế hoạch và thiết thực, chống lại bệnh hình thức, báo cáo giả dối, đảm bảo mọi công việc đều hướng đến hiệu quả thực tế cao nhất. Đặc biệt, nội dung này nâng tự phê bình và phê bình lên thành một công cụ giáo dục cốt lõi, được Người ví như “thang thuốc tốt nhất”; cán bộ phải được rèn luyện tinh thần dũng cảm, chân thành nhận khuyết điểm, tích cực góp ý và không ngừng tự hoàn thiện để tiến bộ. Trụ cột này đảm bảo cán bộ có lề lối làm việc đúng đắn, khoa học và luôn giữ được sự trong sạch, gần gũi với Nhân dân.

2. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục cán bộ tại Trường Chính trị tỉnh Ninh Bình

Nhận thức rõ chức năng, nhiệm vụ được Ban Thường vụ Tỉnh ủy giao, tập thể cán bộ, giảng viên Trường Chính trị tỉnh Ninh Bình nhận thức sâu sắc rằng chất lượng đào tạo, bồi dưỡng của Nhà trường có vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức của tỉnh. Vì vậy, Nhà trường luôn chủ động và chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng về lý luận chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ, đạo đức cách mạng, đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, đặc biệt là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở. Việc này được thực hiện thông qua việc đổi mới nội dung các bài giảng, tổ chức các hội thảo khoa học, tọa đàm và nghiên cứu thực tế.

Hằng năm, Trường Chính trị tỉnh Ninh Bình thực hiện công tác đào tạo, bồi dưỡng hàng chục lớp, với hàng nghìn lượt học viên. Đối tượng học viên chủ yếu là lãnh đạo hoặc quy hoạch lãnh đạo cấp cơ sở. Đây chính là lực lượng gần dân nhất, trực tiếp triển khai, lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện, đưa chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng vào cuộc sống. Do đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị, rèn luyện đạo đức cách mạng, đạo đức công vụ cho đối tượng này là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của Nhà trường.

Nhà trường luôn kiên quyết khắc phục tình trạng ngại học, lười học lý luận chính trị trong cán bộ, đảng viên, gắn việc học tập với rèn luyện, thử thách cán bộ trong thực tiễn để nâng cao bản lĩnh chính trị, thực hiện nhất quán nhiệm vụ, giải pháp mà Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã xác định. Yêu cầu đặt ra cho mỗi cán bộ, đảng viên là phải tuyệt đối trung thành với Đảng, với chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; tuyệt đối tin tưởng vào thắng lợi của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Đồng thời, cán bộ, đảng viên cần kiên quyết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Trường Chính trị tỉnh Ninh Bình luôn xây dựng ý thức tôn trọng Nhân dân, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong học viên. Cán bộ, đảng viên, nhất là cấp cơ sở, khi thi hành công vụ không chỉ phải chấp hành nghiêm chủ trương, chính sách, pháp luật, mà còn phải có tư duy sáng tạo, cầu thị, lắng nghe, đặc biệt là lắng nghe Nhân dân để thực hiện nhiệm vụ hiệu quả nhất, hợp lòng dân nhất. Dù được giao việc gì cũng phải toàn tâm, toàn ý, nêu cao tinh thần trách nhiệm, sáng tạo, linh hoạt để hoàn thành tốt; quyết tâm vượt qua khó khăn, trở ngại. Nhà trường chú trọng khắc phục triệt để bệnh quan liêu, tư duy máy móc, tính nguyên tắc cứng nhắc, xa cách quần chúng.

Xác định việc thực hiện công tác cán bộ là then chốt của công tác xây dựng Đảng, Nhà trường chú trọng lồng ghép vào các bài giảng việc rèn luyện các kỹ năng, đặc biệt là phong cách lãnh đạo dân chủ, nêu cao ý thức trách nhiệm trong tự phê bình và phê bình, kiên quyết phê phán, đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân. Học tập và làm theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về việc bồi dưỡng đạo đức là khâu then chốt, Nhà trường rất quan tâm việc rèn luyện đạo đức, nâng cao tính chủ động, tự giác cho cán bộ, đảng viên. Mọi cán bộ, đảng viên đều phải luôn gương mẫu trong công việc, về phẩm chất, lối sống, phong cách làm việc dân chủ, khoa học, gần dân, thống nhất giữa nói và làm.

Trong bối cảnh hiện nay, với sự bùng nổ của internet, mạng xã hội và sự chống phá tinh vi của các thế lực thù địch, Nhà trường càng nhận thức rõ việc nâng cao trách nhiệm giáo dục và thực hành đạo đức cách mạng là một quá trình học hỏi, phấn đấu, tu dưỡng, rèn luyện không ngừng nghỉ. Mỗi cán bộ, giảng viên và học viên luôn khắc ghi lời dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống, nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”⁽⁵⁾. Nhà trường đang chú trọng thực hiện đồng bộ các giải pháp để đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng, hướng đến phát triển năng lực cho người học, rèn luyện và giữ vững đạo đức cách mạng, đạo đức công vụ, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, có phẩm chất đạo đức tốt, bản lĩnh chính trị và năng lực, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân, tiếp tục thực hiện những yêu cầu phải sửa đổi trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” của Hồ Chủ tịch./.

Chú thích:

(1) (2) (3) (4). Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 5 (2011), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.309, tr.280, tr.68, tr.309.

(5). Hồ Chí Minh toàn tập, tập 11 (2011), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.612.

Ths, GVC Nguyễn Thị Thúy - Hà Khoa Xây dựng Đảng